Người đam mê nghiên cứu, viết sách về Chủ tịch Hồ Chí Minh

 

Nhà văn, Nhà báo Nguyễn Thế Nghiệp

Giáo sư, Tiến sĩ Sử học Đàm Đức Vượng là Nhà khoa học, Nhà thơ đã có nhiều công trình nghiên cứu khoa học với nhiều tác phẩm về Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Nhiều tập thơ trữ tình và triết lý đã được xuất bản. Ông còn là một nhà lý số với tác phẩm dày trang:“Khoa học về lý số”.

Đam mê nghiên cứu viết sách

Giáo sư, Tiến sĩ Đàm Đức Vượng sinh năm 1942, quê gốc tại làng cổ Dịch Diệp, xã Trực Chính, huyện Trực Ninh, tỉnh Nam Định. Học hết cấp 1 trường làng, Đức Vượng được gia đình cho ra Thành phố Nam Định học trung học cơ sở. Sau đó, do gia đình khó khăn, nên Đức Vượng phải lên Hà Nội làm thợ luyện kim. Ban ngày đi làm, tối đến, Đức Vượng đạp xe đi học bổ túc văn hóa và tốt nghiệp trung học phổ thông.

Hưởng ứng lời kêu gọi của Đoàn Thanh niên, Đàm Đức Vượng nhập ngũ đợt thứ hai ở Hà Nội. Sau 3 năm, Ông rời quân ngũ, mặc lại áo xanh công nhân, đồng thời, học Khoa Văn học tại Trường Đại học tổng hợp Hà Nội suốt 4 năm ròng và tốt nghiệp đại học vào loại xuất sắc.

Trong thời gian này, Đức Vượng được cử đi học Trường Đảng Lê Hồng Phong của Thành ủy Hà Nội; tham gia viết báo, viết văn, viết sử. Sau đó, về làm phóng viên chuyên nghiệp tại Đài Truyền thanh Hà Nội (nay là Đài Phát thanh và Truyền hình Hà Nội).

Đọc những bài viết của Đàm Đức Vượng về lịch sử Đảng, lý luận xây dựng Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh, ông Trường Chinh, lúc đó là Ủy viên Bộ Chính trị, Trưởng Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng Trung ương đề nghị tổ chức điều Đàm Đức Vượng về làm việc tại Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng Trung ương (tháng 1-1976). Buổi đầu, Đàm Đức Vượng được biên chế vào bộ phận nghiên cứu viết tiểu sử Chủ tịch Hồ Chí Minh và những nhà cách mạng Việt Nam tiền bối.

Có nhiều đóng góp trong nghiên cứu khoa học, Đàm Đức Vượng được cử đi học hệ nghiên cứu sinh 4 năm tập trung tại Trường Chuyên khoa Lịch sử Đảng và làm luận văn tốt nghiệp vào loại xuất sắc “Tìm hiểu quá trình thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam”. Sau đó, Ông tham gia dự khóa nghiên cứu sinh nâng cao tại Viện Sử học Việt Nam trong 2 năm. Năm 1986, Ông bảo vệ thành công Luận án Phó tiến sĩ sử học với đề tài “Nguyễn Ái Quốc (Hồ Chí Minh) từ chủ nghĩa yêu nước đến chủ nghĩa Mác – Lênin”. Hồi bấy giờ ở Việt Nam, chưa có chế độ bảo vệ Luận án Tiến sĩ, nên Phó tiến sĩ là học vị cao nhất nước. Mãi tới năm 1998, Việt Nam mới có chế độ bảo vệ luận án Tiến sĩ, thay cho Phó tiến sĩ. Luận án của Phó tiến sĩ Đàm Đức Vượng được nâng cấp thành Tiến sĩ. Đàm Đức Vượng được cấp bằng Phó tiến sĩ Sử học vào năm 1986. Năm 1992, Ông được phong chức danh Phó giáo sư Sử học. Năm 2021, Ông được Đại học Apollos, Hoa Kỳ, cấp bằng Giáo sư danh dự. 

Đam mê nghiên cứu khoa học và đam mê viết sách, Đàm Đức Vượng đã xuất bản những tác phẩm: “Quá trình hình thành tư tưởng yêu nước của Hồ Chí Minh”; “Hồ Chí Minh với vấn đề đào tạo cán bộ”; “Những dấu ấn lịch sử về Hồ Chí Minh và Đảng do Người sáng lập”; “Những nhà cách mạng Việt Nam thời dựng Đảng”; "Con đường theo Bác" (Những lần tái bản đều lấy tên là "Đường Bác Hồ chúng ta đi"), Hồi ký, Hoàng Quốc Việt kể, Đức Vượng ghi.… Ông viết chung với các đồng nghiệp các tác phẩm: “Chủ tịch Hồ Chí Minh – Tiểu sử và sự nghiệp”; “Hành trình cứu nước của Bác Hồ”; “Bác Hồ trong trái tim các nhà ngoại giao”…

Sau những tác phẩm trên, Đức Vượng lại tiếp tục nghiên cứu quan điểm, tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về vấn đề đào tạo cán bộ đi đôi với sử dụng và trọng dụng nhân tài. Nhà Xuất bản Chính trị quốc gia xuất bản tác phẩm dày trang của Ông: “Hồ Chí Minh đào tạo cán bộ và trọng dụng nhân tài” (2010), nêu bật những hoạt động của Nguyễn Ái Quốc (Hồ Chí Minh) về đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ cách mạng qua các thời kỳ và trình bày hệ thống quan điểm tư tưởng của Hồ Chí Minh về vấn đề cán bộ.  

Giáo sư, Tiến sĩ Đàm Đức Vượng tâm sự: “Trong thời gian hoạt động khoa học, tôi có thời kỳ công tác tại Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng Trung ương, Chuyên viên cao cấp Ban Tổ chức Trung ương, Phó Viện trưởng Viện Hồ Chí Minh và các lãnh tụ của Đảng, Vụ trưởng Ban Cán sự Đảng ngoài nước, Tổng Biên tập Tạp chí "Quê hương", Tiếng nói của Đại Sứ quán và Cộng đồng Việt Nam tại Cộng hòa Séc,  rồi Vụ trưởng, Chánh Văn phòng, Thư ký Khoa học tại Hội đồng Lý luận Trung ương, Viện trưởng Viện Khoa học Nghiên cứu Nhân tài Nhân lực,… nên đã ghi chép, sưu tầm được khá nhiều tài liệu rất có giá trị để viết thành sách”. Trong cuốn sách dày trang “Chủ tịch Đảng và các Tổng Bí thư của Đảng” (Nhà Xuất bản Thông tin và Truyền thông xuất bản năm 2022), phần viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đàm Đức Vượng đã trình bày cặn kẽ về gia đình, quê hương, bối cảnh Nguyễn Sinh Cung (tên của Chủ tịch Hồ Chí Minh lúc khai sinh) ra đời khi nước mất, nhà tan; những năm, tháng Nguyễn Tất Thành (Hồ Chí Minh) bôn ba tìm đường cứu nước; những hoạt động của Người ở nước ngoài, quá trình Người vận động và Chủ trì Hội nghị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam; những phân tích, nhận định sáng suốt, khoa học của Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh đã làm cơ sở để Đảng có những quyết sách kịp thời, đúng đắn, đưa Việt Nam thoát khỏi tình thế “một cổ hai tròng”, có lúc “nghìn cân treo sợi tóc”…

Liên quan đến vấn đề tên chữ, bút danh, bí danh của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Giáo sư, Tiến sĩ Đàm Đức Vượng cho biết đã có bài nghiên cứu “Hồ Chí Minh – những tên của Người” in chung trong một tập sách xuất bản cách đây hơn 20 năm và sau được bổ sung trong tác phẩm dày trang của Ông: “Những dấu ấn lịch sử về Hồ Chí Minh và Đảng do Người sáng lập” (2016). Ông sưu tầm, thống kê được 153 tên chữ, bút danh, bí danh của Chủ tịch Hồ Chí Minh, gần đủ về tên chữ, bút danh, bí danh của Người. Theo Ông, trong quá trình hoạt động cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh có khoảng 160 tên chữ, bút danh, bí danh.

Đau đáu viết trường ca về Bác Hồ

Giáo sư, Tiến sĩ Đàm Đức Vượng không chỉ viết sách, mà còn làm thơ. Ông đã xuất bản 6 tập thơ trữ tình và triết lý (các tập 1,2,3,4,5,7). Tập thơ thứ sáu: “Tình yêu và cuộc sống” xuất bản sau tập thơ thứ bảy, (gần 700 trang khổ giấy lớn) sẽ ra mắt bạn đọc trong một ngày gần đây. Những năm, tháng  làm Bí thư thứ nhất Đại Sứ quán Việt Nam tại Cộng hòa Séc và Cộng hòa Slôvakia, Đàm Đức Vượng đã viết trường ca Hồ Chí Minh, thể thơ lục bát, dài 100 câu, in trong tập thơ “Quê hương và tình yêu”, xuất bản tại Cộng hòa Séc (2002) mô tả bằng thơ về thân thế, sự nghiệp và công ơn trời biển của Chủ tịch Hồ Chí Minh với cách mạng Việt Nam.

Vào tuổi xưa nay hiếm, Nhà khoa học, Nhà thơ, Nhà lý số, Giáo sư, Tiến sĩ Đàm Đức Vượng vẫn đau đáu viết một trường ca đầy đủ về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Thực tế, Ông đã viết “Hồ Chí Minh và Đảng ca (Tiểu sử Chủ tịch Hồ Chí Minh và lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam viết bằng thơ ca), theo thể thơ lục bát, gồm 6.526 câu với 192 đề mục và hơn 1.000 chú thích từ các nguồn tư liệu, rất có giá trị.

Đây là tác phẩm cách mạng và khoa học rất quan trọng mà mấy ai viết được như thế. Câu chuyện về Chủ tịch Hồ Chí Minh được kể từ khi Nguyễn Sinh Cung sinh ra trong hoàn cảnh “Nước tan nhà mất phận mình long đong”. Tiếp đó, Nhà thơ kể chuyện về Nguyễn Tất Thành rời Bến cảng Nhà Rồng ra đi tìm đường cứu nước, kể về sự kiện thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, ngày 3-2-1930. Rồi Cách mạng tháng Tám năm 1945:

“Tuyên ngôn độc lập hùng ca

Việt Nam ta đó Bác Hồ Chí Minh.

Lời thề cứu nước đinh ninh

Muôn người như một chung tình nước non.

Nước non in đậm dấu son

Tình yêu đất nước không mòn không phai”. 

Trong tập thơ đồ sộ này, có những trang, Đàm Đức Vượng mô tả khi Bác Hồ ra trận (Chiến dịch Biên giới năm 1950) trong cảnh sắc thiên nhiên tuyệt đẹp:

“Ngàn cây tỏa ánh trăng treo

Hoa rừng đua nở lưng đèo gió bay”.

Giáo sư, Tiến sĩ sử học Đàm Đức Vượng kể bằng thơ những thời khắc quan trọng trong cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh với những sách lược độc đáo, táo bạo và hiệu quả. Dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Người, toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta đã tiến hành thành công cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp trong 9 năm, sau đó là bắt đầu cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước kéo dài suốt 20 năm cực kỳ gian khổ và kiên cường. Vào thời điểm ở miền Bắc, Mỹ cho máy bay, kể cả máy bay B.52, đánh phá ác liệt, ngày 17-7-1966, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra Lời kêu gọi: “Không có gì quý hơn độc lập, tự do”, “Đánh cho Mỹ cút, đánh cho ngụy nhào”, trong tác phẩm thơ “Hồ Chí Minh và Đảng ca”, Ông viết:

“Toàn dân quyết chí xông pha

Đánh cho tan tác trong đà tiến công.

Một ý chí, một tấm lòng

Giang tay ôm lấy non sông vững bền”.

Xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trên nền tổ tiên là thông điệp mà Giáo sư, Tiến sĩ Đàm Đức Vượng muốn gửi đến chúng ta.  

Kết thúc trường ca về Chủ tịch Hồ Chí Minh là nhịp thơ trầm, cảm xúc dâng trào đau nhói trái tim khi nghe tin Bác Hồ muôn vàn kính yêu đã vĩnh biệt toàn Đảng, toàn dân, toàn quân.

Nhà thơ Đức Vượng chia sẻ “Hồ Chí Minh và Đảng ca” là tập thơ trữ tình và thơ triết lý. Thơ trữ tình là thơ viết về tình cảm con người với con người và tình cảm con người với đất nước. Thơ triết lý là thơ khoa học, miêu tả đúng con người, tên tổ chức, tên địa danh, tên sự kiện diễn ra trong thời gian, không gian nhất định.

Từng là công nhân, bộ đội, rồi lại được đào tạo ở các trường danh tiếng trong và ngoài nước, sau đó làm việc tại nhiều cơ quan nghiên cứu khoa học của Đảng và Nhà nước Việt Nam, Giáo sư, Tiến sĩ  Đàm Đức Vượng luôn cháy bỏng đam mê nghiên cứu khoa học và đam mê viết sách về Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng Cộng sản Việt Nam và các Tổng Bí thư của Đảng.

Từ trước tới nay chưa có ai viết Tiểu sử Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam bằng thơ lục bát dài tới 6.526 câu như Giáo sư, Tiến sĩ Đàm Đức Vượng đã thể hiện một cách sinh động trong “Hồ Chí Minh và Đảng ca” (Tiểu sử Chủ tịch Hồ Chí Minh và lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam viết bằng thơ ca), một tác phẩm rất giàu cảm xúc, chất nhân văn, giàu nhạc tính, chiều sâu học thuật, đậm chất trữ tình, tính triết lý sâu sắc.

Đó là một kỳ công, nên vô cùng trân quý!  

------ 

(Bài đăng báo “Tuần tin tức” số 19, ra ngày 8-5-2025)