Trao đổi về bài viết “Nghiên cứu về “Bác” sao cho đúng?
GS,TS Đàm Đức Vượng
1. Đọc trên trang mạng quốc tế, tôi thấy có bài “Nghiên cứu về “Bác” sao cho đúng?”. Trong bài này, tác giả viết: “Nói chung, hầu hết đánh giá đúng hay sai về tiểu sử Chủ tịch Hồ Chí Minh giai đoạn bôn ba tìm đường cứu nước, hay tìm đường du học, hay xuất khẩu lao động (tùy góc nhìn và thời điểm), đều dựa trên nguồn của hai tác giả T.Lan và Trần Dân Tiên. Hai bác này thì nhân thân ảo lòi rồi, toàn kể khơi khơi, chứ không có gì xác minh”. “Ví dụ, anh Ba, bạn Bác là anh nào? Cha mẹ họ hàng, anh chị em, bạn bè ở đâu, không ai biết! Vậy làm sao để xác minh câu chuyện “Ra đi tìm đường cứu nước” mà họ nói chuyện với nhau? Khoa học là phải tìm cách truy tìm gia đình, bạn bè anh này, chả nhẽ không còn ai, nếu có thật?”. “Hai cuốn trên bản chất là dạng hồi ký, vừa đi đường vừa kể chuyện. Mà hồi ký nói chung đều tốt khoe, xấu che. Nên muốn xác minh sự thật đều phải tra cứu chéo với các nguồn khác, ví dụ người khác kể lại trùng khớp, các vật chứng như văn bản kiểu đơn xin học trường thuộc địa, hoặc hồ sơ tại Quốc tế Cộng sản 3, hồ sơ của mật thám Pháp, hồ sơ của Trung Hoa dân quốc, của Đảng Cộng sản Trung Quốc”…
Qua những đoạn trích trên, thấy rằng, người viết bài “Nghiên cứu về “Bác” sao cho đúng” nhưng nội dung bài viết không đúng chút nào.
Sai lầm nghiêm trọng của người viết bài “Nghiên cứu về “Bác” sao cho đúng?” là ở chỗ viết sử “cần dựa trên khoa học thực chứng kiểu phương Tây” mà không đếm xỉa gì đến các tài liệu chính thống trong nước. Người nước ngoài muốn viết đúng về Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng phải dựa vào các tài liệu chính thống ở trong nước, còn những tài liệu in và đăng ở sách báo nước ngoài chỉ là để tham khảo.
Qua những lần đi sưu tầm tài liệu tại Liên Xô và Pháp, ông Hồng Hà, nguyên Bí thư Trung ương Đảng, nguyên Tổng Thư ký Hội đồng Lý luận Trung ương và chúng tôi đã sưu tầm được khá nhiều tài liệu về Chủ tịch Hồ Chí Minh, trong đó có giai đoạn Người đi tìm đường cứu nước. Những tài liệu này rất quý, giúp nhiều cho công tác nghiên cứu và viết sách.
Về tên gọi một tổ chức, người viết bài “Nghiên cứu về “Bác” sao cho đúng?” cũng có sự nhầm lẫn, như viết “Quốc tế Cộng sản 3”. Quốc tế Cộng sản còn gọi là “Quốc tế 3”, “Đệ tam Quốc tế”, chứ không có “Quốc tế Cộng sản 3”…
Về sự kiện cũng nhiều chỗ người viết lẫn lộn, như viết “anh Ba, bạn Bác là anh nào?”. Anh Ba (Văn Ba) chính là Nguyễn Tất Thành (Nguyễn Ái Quốc, Hồ Chí Minh), chứ không phải là bạn của Bác. Tên chữ “Văn Ba” được ghi trong quyển sổ lương, đề ngày 5-6-1911, khi Người bắt đầu làm việc trên tàu biển “Amiral Latouche Tresville”, tàu bắt đầu nhổ neo rẽ sóng ra đại dương sang Pháp vào ngày 5-6-1911. Tác giả bài viết “Nghiên cứu về “Bác” sao cho đúng?” nêu một cách mập mờ, rằng, Chủ tịch Hồ Chí Minh giai đoạn bôn ba tìm đường cứu nước, hay tìm đường du học, hay xuất khẩu lao động đều dựa trên nguồn của hai tác giả T.Lan và Trần Dân Tiên. Ở đây, phải khẳng định dứt khoát là Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nước, cứu dân, chứ không có chuyện đi du học, hay xuất khẩu lao động. Hồi bấy giờ (năm 1911) đã làm gì có xuất khẩu lao động, mà lại ghi là Bác đi xuất khẩu lao động. Vì vậy, vấn đề Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nước là điều đã được khẳng định chắc chắn qua nhiều nguồn tài liệu đáng tin cậy. Trong tác phẩm “Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch” của Trần Dân Tiên và nhiều tài liệu khác đã nói rõ vấn đề này.
Khi nghiên cứu về Chủ tịch Hồ Chí Minh, kể cả giai đoạn đầu, ngoài hai tác phẩm “Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch” của Trần Dân Tiên và “Vừa đi đường vừa kể chuyện” của T.Lan, còn nhiều tài liệu khác để chứng minh.
Tác giả bài viết “Nghiên cứu về “Bác” sao cho đúng?” phạm sai lầm khi đánh giá sai hai tác phẩm “Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch” của Trần Dân Tiên và “Vừa đi đường vừa kể chuyện” của T.Lan, cho rằng, Trần Dân Tiên và T.Lan, “thì nhân thân ảo lòi rồi, toàn kể khơi khơi, chứ không có gì xác minh”. Thực tế, tài liệu trong hai tác phẩm này là rất đáng tin cậy vì chính Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói ra.
Về hai tác phẩm “Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch” của Trần Dân Tiên và “Vừa đi đường vừa kể chuyện” của T.Lan đã được Nhà Xuất bản Sự thật xuất bản và tái bản nhiều lần. T.Lan đã được xác minh là một trong những bút danh của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Còn Trần Dân Tiên là ai, có phải là Chủ tịch Hồ Chí Minh không? Người thì cho là không phải của Chủ tịch Hồ Chí Minh, người thì cho đó là của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong cuộc Hội thảo Khoa học lớn kỷ niệm 90 năm sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (1890-1980) do Ủy ban Khoa học xã hội Việt Nam tổ chức tại Hà Nội trong hai ngày 7 và 8-5-1980, tôi (ĐĐV) có Báo cáo khoa học, nhan đề: “Hồ Chí Minh – Những tên của Người”1. Qua Báo cáo này, tôi đã nghiên cứu được 90 tên chữ, bút danh, bí danh của Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhưng chưa có bút danh Trần Dân Tiên và T.Lan, vì hai bút danh này, lúc ấy, đang còn có những ý kiến khác nhau. Sau đó, tôi đã bổ sung tất cả được 153 tên chữ, bút danh, bí danh của Người, in trong một cuốn sách dày trang của tôi: “Những dấu ấn lịch sử về Hồ Chí Minh và Đảng do Người sáng lập”2. Trong số 153 tên chữ, bút danh, bí danh của Người, tôi đã đưa bút danh Trần Dân Tiên và T.Lan vào sách, vì lúc này, tôi đã có đủ tài liệu để chứng minh hai bút danh này chính là Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Về tác phẩm “Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch”, tôi có hỏi ông Hoàng Tùng (Trần Khánh Thọ), lúc ấy là Bí thư Trung ương Đảng, một nhà tư liệu học lớn về Đảng Cộng sản Việt Nam, cho biết cuốn sách này là do Bác Hồ kể, rồi nhiều người cùng ghi lại. Những người ghi có thể thêm, bớt đôi chút, rồi lại qua khâu biên tập của nhà xuất bản. Qua nghiên cứu và đối chiếu xác minh, tôi nhận ra rằng, bản thảo gốc xưa nhất là bản viết bằng chữ Pháp, nhưng bản chữ Pháp đã bị thất lạc, không biết ai còn giữ không. Tôi hiện còn giữ bản đánh máy do Xuân Hiên (Phan Mỹ) dịch từ bản tiếng Pháp sang bản tiếng Việt, đề là “Tiểu sử Hồ Chủ tịch”, ghi là dịch xong ngày 10-7-1947. Tôi có đối chiếu với tác phẩm “Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch” do Nhà Xuất bản Sự thật xuất bản năm 1975, thấy hai bản giống nhau về cơ bản.
Hồi Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh có nhiều thư ký giỏi, là những bậc học rộng, tài cao, rất thành thạo tiếng Pháp, như các ông Hoàng Minh Giám, Vũ Đình Hòe, Đỗ Đình Thiện, Vũ Đình Huỳnh (Hoàng Tư), Vũ Kỳ (Vũ Long Chuẩn). Những người này hoàn toàn có đủ khả năng ghi chép lại những vấn đề do Chủ tịch Hồ Chí Minh kể.
Tác phẩm “Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch” kể lại những chuyện về đời hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh từ lúc ra đi tìm đường cứu nước cho đến những năm đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp xâm lược. Nội dung tác phẩm thể hiện lòng yêu nước nồng nàn của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sớm đến với chủ nghĩa Mác – Lênin, vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin vào hoàn cảnh Việt Nam, vạch đường lối cho cách mạng Việt Nam, từng bước tiến lên, đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác.
Tác phẩm “Vừa đi đường vừa kể chuyện” của T.Lan đã kể lại một cách chân thật, mộc mạc, dễ hiểu về thời kỳ nhân dân Việt Nam kháng chiến chống thực dân Pháp (1945-1954), trong đó có Chiến dịch giải phóng biên giới Việt – Trung năm 1950. Trong cuốn sách này, Người cũng mô tả việc thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam năm 1930 và việc thành lập “Việt Nam độc lập đồng minh” (Mặt trận Việt Minh, Việt Minh), năm 1941.
2. Về giai đoạn Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nước, trong tác phẩm “Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch” của Trần Dân Tiên đã ghi rõ:
“Tôi muốn đi ra nước ngoài, xem nước Pháp và các nước khác. Sau khi xem xét họ làm như thế nào, tôi sẽ trở về giúp đồng bào chúng ta”3.
Trong buổi tiếp các nhà báo quốc tế, ngày 17-5-1965, tại Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh trả lời câu hỏi của một phóng viên Mỹ về vấn đề Người ra đi tìm đường cứu nước. Người nói:
“Nhân dân Việt Nam – trong đó có ông cụ thân sinh ra tôi – lúc này thường tự hỏi nhau rằng, ai là người sẽ giúp mình thoát khỏi ách thống trị của Pháp. Người này nghĩ là Nhật. Người khác nghĩ là Anh. Có người khác nữa nghĩ là Mỹ. Tôi thì tôi thấy phải đi ra nước ngoài để xem cho rõ”4.
Như vậy, rõ ràng là Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nước, chứ không phải có mục đích gì khác. Sự nghiệp nâng tầm tư tưởng của Người bắt đầu từ giờ phút thiêng liêng đó. Người ra đi tìm đường cứu nước trở thành bước rẽ ngoặt sang một xu thế cứu nước kiểu mới. Sau khi tiếp thu chủ nghĩa Mác – Lênin, Người đứng ra thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam và cùng với Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo nhân dân Việt Nam thực hiện cuộc cách mạng giải phóng dân tộc. Cuộc cách mạng này đã thành công vào năm 1975. Sau khi đất nước thống nhất, nhân dân cả nước bước vào thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội ở thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội trong phạm vi cả nước như ngày hôm nay.
Người viết bài “Nghiên cứu về “Bác” sao cho đúng?” phạm nhiều sai lầm nghiêm trọng, đáng trách trong khi nghiên cứu về Chủ tịch Hồ Chí Minh, nên cần phải phê phán để làm sáng tỏ giai đoạn Người ra đi tìm đường cứu nước, cứu dân.
------
1. Xem sách: Ủy ban Khoa học xã hội Việt Nam: Hội thảo Khoa học nghiên cứu về Chủ tịch Hồ Chí Minh nhân dịp kỷ niệm lần thứ 90 ngày sinh của Hồ Chủ tịch (1890-1980), Lưu hành nội bộ - 1981, tr. 128.
2. Nhà Xuất bản Thông tin và Truyền thông, Hà Nội, 2015, từ tr. 44 – 66.
3.Trần Dân Tiên: Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch, Nxb Sự thật, Hà Nội, 1975, tr. 13.
4. Hồ Chí Minh: Trả lời phỏng vấn phóng viên Mỹ, báo Nhân Dân, số 4062, ngày 18-5-1965.
